Quắm tố mướng, Táy pú xấc, Lạng Chượng, Nàng Han, Cẩu chủa cheng vùa: truyện kể lập mường phía Bắc.
Huyền sử lập bản mường
Quắm tố mướng là chuyện kể bản mường chép bằng chữ Thái cổ: thần thoại mở đầu, rồi gia phả các đời tạo mường Thái Đen. Mỗi mường một bản, nửa truyền thuyết nửa
Huyền sử lập bản mường
Táy pú xấc là thiên thơ kể bước đường chinh chiến của ông cha người Thái, từ Mường Lò qua sông Đà, Mường Muổi tới Mường Thanh thời Lạng Chượng, cách nay gần ngh
Huyền sử lập bản mường
Mường Ôm, Mường Ai là quê gốc trong truyện kể Thái Đen, nơi Tạo Xuông, Tạo Ngần ra đi xuống Mường Lò. Giới nghiên cứu đặt ở thượng nguồn sông Hồng, Nậm U, còn b
Huyền sử lập bản mường
Lạng Chượng là con út của Tạo Lò, không được chia đất nên dẫn đoàn từ Mường Lò qua sông Đà, Mường Muổi, đánh các thủ lĩnh Xá rồi bình định Song Thanh, tức Mường
Huyền sử lập bản mường
Nàng Han là nữ anh hùng truyền thuyết của người Thái, giả trai tập hợp trai bản đánh giặc rồi bay về trời. Lễ hội Nàng Han ở Mường So, Lai Châu là di sản quốc g
Huyền sử lập bản mường
Cẩu chủa cheng vùa là truyền thuyết Tày Cao Bằng: cậu bé Thục Phán nối ngôi ở Nam Cương, dùng mưu khiến chín chúa mường quy phục. Quê Thục Phán vẫn còn tranh lu
Huyền sử lập bản mường
Dương Tự Minh là thủ lĩnh Tày phủ Phú Lương thời Lý, hai lần làm phò mã. Dân gian thêm áo tàng hình, giết hổ tinh, ngựa trắng về trời và thờ ông ở đền Đuổm, Thá
Huyền sử lập bản mường
Nùng Trí Cao là thủ lĩnh Nùng thế kỷ 11 có trong Toàn thư và sử Tống. Dân gian Tày – Nùng kể thêm ngựa thần, cảnh hỏi mẹ, mưu hồi sinh dang dở; đền Kỳ Sầm thờ ô
Huyền sử lập bản mường
Ải Lậc Cậc là người khổng lồ trong truyện kể Thái vùng Mường Lò; dấu chân ông khi giao tranh thành cánh đồng Mường Lò. Tư liệu chủ yếu là lời kể địa phương.
Huyền sử lập bản mường
Truyện kể Thái và Lào coi người Khơ Mú là anh cả: ra khỏi quả bầu trước, ở đất này trước, là chủ cũ của rừng núi. Ý đó còn trong biên niên Thái Đen.
